Schaamte is dat hardnekkige gevoel dat opduikt als we ons slecht voelen over onszelf, om wat voor reden dan ook. Het lastige is dat we schaamte vaak niet als zodanig herkennen. En als je niet begrijpt wat je voelt, wordt het moeilijk om die emotie te verwerken en los te laten. Hoe ga je met schaamte om?

Schaamte maakt het lastig om je goed in je vel te voelen of jezelf volledig te zijn. Als het zich opstapelt, kan het leiden tot somberheid en depressieve gevoelens, en vreet het aan je levensvreugde.

Daarom is het zo belangrijk om schaamte te herkennen voor wat het is: een onschuldige emotie die aangeeft dat je geliefd wilt zijn om wie je bent. Maar de aanhoudende kracht van schaamte schuilt juist in haar onzichtbaarheid; we herkennen het vaak niet voor wat het is, en verwarren het met boosheid of angst.

Waarom is schaamte onzichtbaar?

Schaamte behoort tot de pijnlijkste emoties die we kunnen ervaren, en toch blijft ze zo vaak onopgemerkt. We doen er vrijwel alles aan om het gevoel te vermijden. De eerste reflex is vaak om je koest te houden, de situatie ontvluchten of de emotie te uiten door boos te worden of kritisch zijn, naar anderen of naar onszelf. Oftewel: we bevriezen, vluchten of vechten.

Een andere veelvoorkomende reactie is verdoven: we spoelen de emotie weg door bijvoorbeeld eindeloos te scrollen, te eten, te drinken, verdovende middelen te gebruiken of te winkelen. Maar daarmee verdwijnt de emotie niet. Ze wordt alleen onderdrukt en komt later terug, vaak intenser.

Schaamte overspoelt ons zo dat we haar niet eens herkennen. Die verwarring over de emotie en wat ze je komt vertellen, maakt het moeilijk om ermee te werken, erover te praten en haar uiteindelijk los te laten.

Hoe ga je om met schaamte?

Gelukkig toont onderzoek van klinisch psycholoog Christopher Germer, een van de toonaangevende experts op het gebied van zelfcompassie, een sterke samenhang tussen zelfcompassie en schaamte. Zelfcompassie is in veel opzichten het tegendeel van schaamte, en daarmee een krachtig en traumasensitief middel om ermee om te gaan.

Volgens Germer begint het omgaan met en verwerken van schaamte bij herkenning (een cruciale eerste stap) en het ontwikkelen van acceptatie en vriendelijkheid naar jezelf toe. Hij legt het zo uit: “Schaamte ontstaat uit het universele verlangen om geliefd te zijn. Als dat verlangen er niet was, zou je je ook niet schamen. Vanuit dat inzicht kun je jezelf de compassie en liefde geven die je nodig hebt. Schaamte verliest haar kracht zodra je haar bekijkt door de lens van zelfcompassie.”

Met zelfcompassie bouw je, aldus Germer, de emotionele veerkracht en innerlijke acceptatie op die nodig zijn om te begrijpen hoe schaamte zich in jouw leven nestelt, maar ook om ervan te leren en haar om te vormen tot iets constructiefs.

Wil je leren hoe je omgaat met gevoelens van schaamte? In de 8-weken durende (online) cursus Self-Compassion for Shame van The Self-Compassion Academy word je stap voor stap begeleid door het proces van herkennen en loslaten. De cursus wordt gegeven door gecertificeerde senior MSC-docenten Mila de Koning en Natalie Bell, met een Q&A-sessie van Christopher Germer.