We kennen allemaal wel iemand die na een moeilijke periode lijkt te floreren. Die een ontslag, een verlies of een crisis doorstaat en er daarna op de een of andere manier sterker uitkomt. Bewonderenswaardig. En voor velen ook een beetje onbegrijpelijk.

Wat maakt dat de een terugveert en de ander vastloopt? Is dat gewoon karakter? Geluk? Of iets wat je kunt leren?

Wat is veerkracht?

Veerkracht wordt vaak gezien als een eigenschap. Iets wat je hebt of niet hebt. Een soort innerlijke schokdemper waardoor sommige mensen beter tegen klappen kunnen. In die opvatting is veerkracht iets stoïcijns: niet klagen, doorgaan, snel herstellen. Maar zo werkt het niet.

De Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog Ann Masten onderzocht tientallen jaren lang kinderen die opgroeiden in moeilijke omstandigheden. Haar conclusie was nuchter: veerkracht is geen zeldzame gave. Ze noemde het ordinary magic: gewone magie.

Veerkracht ontstaat uit menselijke systemen die goed functioneren: veilige, sociale banden, een beetje zelfvertrouwen en het vermogen om om hulp te vragen. Dat is niet zozeer iets wat je bent of niet, maar afhankelijk van (externe) factoren en een proces dat zich in de loop van de tijd ontvouwt.

De American Psychological Association omschrijft het precies zo: “Resilience is the process and outcome of successfully adapting to difficult or challenging life experiences.” Veerkracht is een voortdurende aanpassing aan wat het leven op je pad brengt.

Hoe ziet veerkracht er dan uit?

Veerkracht ziet er lang niet altijd uit zoals we denken. Vaak koppelen we het aan aspecten als doorzetten, niet klagen of bij de pakken neer gaan zitten, snel weer opstaan en jezelf niet laten kennen. Maar dat is niet helemaal waar veerkrachtig zijn op neerkomt.

Psycholoog James Gross toonde aan dat emotieregulatie (het vermogen om emoties toe te laten zonder erdoor overspoeld te raken) een van de kernvaardigheden is van veerkrachtige mensen. Dat houdt in dat je gevoelens leert verdragen en er ruimte voor leert maken, zonder ze te onderdrukken of erin te verdrinken.

Daarnaast zijn er andere beschermende factoren die een rol spelen bij veerkracht, blijkt uit een grote systematische review in Nature Mental Health. Zoals optimisme, probleemoplossend vermogen en zelfvertrouwen. Ook externe factoren spelen mee, denk aan goede familiebanden, vrienden om op terug te vallen en positieve omgevingen.

Al deze factoren werken als een buffer tegen tegenslag. Veerkracht is in dit licht niet iets wat je bezit, maar iets wat zich ontvouwt, in de wisselwerking tussen jou en je omgeving, over de tijd heen.

Veerkracht is ook niet statisch, onderstreept hetzelfde onderzoek. Je kunt op het ene terrein van je leven heel veerkrachtig zijn, en op het andere volledig vastlopen. Zo kun je op werk heel veerkrachtig zijn, maar hier op sociaal vlak meer moeite mee hebben, of andersom. Dat is normaal. Context doet er altijd toe.

Veerkracht en zelfcompassie

Er is een wijdverbreid idee dat zelfcompassie haaks staat op veerkracht. Dat je jezelf niet te veel moet ontzien. Dat het vertroetelen is, en vertroetelen maakt je zacht. Onderzoek laat iets anders zien en leert ons echter dat zelfcompassie een van de meest krachtige bronnen van veerkracht is.

Psycholoog Kristin Neff concludeerde in haar uitgebreide overzichtsartikel in Annual Review of Psychology dat zelfcompassie consistent samenhangt met groter psychologisch veerkracht en welbevinden, en bescherming biedt tegen angst, depressieve gevoelens en stress. Vriendelijkheid naar jezelf vergroot precies de ruimte die je nodig hebt om iets te veranderen, om te groeien.

Kortom, veerkracht is een doorlopend proces dat begint met jezelf niet in de weg zitten. Vraag jezelf af wat jou helpt om te blijven bewegen als het zwaar is, en of je jezelf daarin de ruimte gunt die je een goede vriend ook zou geven.

Ontwikkel veerkracht door zelfcompassie: Verdiep je in een van onze artikelen of bekijk onze trainingen.